In deze Friese kerkkelder liggen vier mummies: dit is het verhaal van de mysterieuze sekte erachter

De man die zijn eigen kerk begon

Jean de Labadie (1610-1674) was een charismatische Franse prediker die zich niet kon schikken in de bestaande kerkelijke regels. Ooit begon hij als katholiek priester in Frankrijk en later werkte hij als gereformeerd predikant in Middelburg, maar hij bleef dromen van een zuivere gemeenschap van ware gelovigen. Zijn vurige preken trokken volle zalen, maar wekten tegelijkertijd veel argwaan bij de gevestigde orde. Nadat hij in 1669 uit zijn ambt werd gezet, verzamelde hij een groep gelijkgestemden om zich heen: de labadisten. Samen trokken ze door Europa, steeds op zoek naar een plek waar ze hun geloof ongestoord konden belijden.

Een jaar na het overlijden van De Labadie in 1674 vonden de volgelingen een vast onderkomen in het Friese Wieuwerd, op Thetinga State (ook wel bekend als Walta State). De drie ongehuwde zusters Van Aerssen van Sommelsdijck, de bewoonsters van het landgoed, boden de groep onderdak. Op het erf ontstond een kleine, geïsoleerde samenleving waar een strenge orde, tucht en vroomheid de boventoon voerden.

Een gesloten wereld op het Friese platteland

De labadisten geloofden dat God niet in stenen kerken woonde, maar uitsluitend in het hart van de ware gelovige. Persoonlijke bezittingen werden bij binnenkomst afgestaan en gezamenlijk gedeeld; zaken als de kinderdoop en de traditionele zondagsrust werden volledig verworpen. Wie zich bij de groep aansloot, moest radicaal afstand doen van alles wat ‘werelds’ was.

Toch trok de gemeenschap opmerkelijk veelzijdige en intellectuele leden aan. Onder de volgelingen bevonden zich vooraanstaande kunstenaars, denkers en geleerden, waaronder Anna Maria van Schurman – de eerste vrouw die colleges volgde aan een Nederlandse universiteit – en de beroemde natuuronderzoekster Maria Sibylla Merian.

Met de jaren sloop er echter steeds meer verdeeldheid in de gelederen. De strenge levenswijze en de hiërarchische verhoudingen binnen de groep deden steeds meer denken aan een sekte. Langzaam maar zeker brokkelde de eens zo hechte gemeenschap af, totdat de beweging in 1732 definitief ophield te bestaan in Friesland.

Van vrome gemeenschap tot raadselachtige grafkelder

Wat de labadisten achterlieten op het Friese platteland, is een mysterie dat tot op de dag van vandaag bezoekers trekt. In de kelder van de Nicolaaskerk in Wieuwerd liggen vier mummies – ooit waren dit er elf in totaal – die door de bijzondere luchtstroom in de ruimte opmerkelijk goed bewaard zijn gebleven. Eén van deze lichamen zou toebehoren aan de labadist Goudsmit Stellingwerf, die expliciet de wens had geuit om in deze specifieke kelder te worden bijgezet.

De intrigerende geschiedenis van deze Friese geloofsgemeenschap inspireerde kinderboekenschrijfster Margaretha van Andel tot haar historische roman Het addergebroed van Slot Thetinga. In dit boek volgt de lezer de dertienjarige Jean, een jongen die opgroeit binnen de gesloten muren van de sekte en worstelt met de strenge regels en de constante angst voor verdoemenis.

Wie meer wil weten over deze bijzondere episode uit de noordelijke geschiedenis, kan het mummiegeheim zelf bekijken in de Nicolaaskerk in Wieuwerd.