Geen Duits nodig: waarom je in Noord-Duitsland gewoon de Groningse streektaal kunt spreken

De gedeelde oorsprong van de streektaal

Natuurlijk klinkt het Gronings niet exact hetzelfde als het Duits en verschilt de woordenschat op veel punten. Wie als Groninger de grens overgaat voor een boodschap of uitstapje, merkt echter al snel dat je met de eigen streektaal en een beetje handen-en-voetenwerk een heel eind komt.

Dat die klanken over en weer zo vertrouwd aanvoelen, heeft alles te maken met de historie. Tot het jaar 1600 waren de inwoners van de huidige provincie Groningen in economische zin namelijk sterk gericht op het oosten. Het Middelnederduits, dat toen als handelstaal in het Nedersaksische gebied geldt, heeft de streektaal in Groningen flink beïnvloed. Pas daarna vormden de Nederlanden een eenheid en kreeg het Standaardnederlands meer vat op het Gronings.

Friese wortels en unieke woorden

Voor de 14de eeuw sprak men in het huidige Groningen voornamelijk Fries, vooral in de Ommelanden. Toen de stad Groningen haar macht over de Ommelanden uitbreidde, ontstond uit de combinatie van het Middelnederduits en het Fries de variant die we nu als het Gronings kennen. Die geschiedenis zie je vandaag de dag nog terug in grammaticale structuren en specifieke woorden. Zo heeft het Groningse woord puut (zakje) een directe overeenkomst met het Friese pûde.

Binnen het Gronings bestaat er geen vaste standaardvorm. De streektaal kent diverse varianten – zoals het Westerkwartiers, Stadjers, Hogelandsters, Kollumerpompsters, Oldambtsters, Veenkoloniaals en Westerwolds – die onderling wel goed verstaanbaar zijn.

Creatieve taal in beweging

Het Gronings is niet stil blijven staan in het verleden. Oude, authentieke woorden maken soms plaats voor vergroningste Nederlandse woorden – zoals eerappel in plaats van het klassieke tovvel voor aardappel. Tegelijkertijd ontstaan er moderne Groningse woorden voor hedendaagse voorwerpen: zo staat een cd bekend als een spaigelploatje. Wie de streektaal spreekt, draagt dus een rijke en levendige geschiedenis mee die moeiteloos tot over de Duitse grens reikt.

Bekijk ook

Tongbrekers uit Groningen: kun jij deze 8 Groningse woorden vloeiend zeggen? | Noorderland

Groningse tongbrekers op een rij

Wil je graag je kennis van de Groningse taal testen? In dit artikel zetten we acht woorden op een rij waarbij je tong gegarandeerd in de knoop raakt als je ze niet met de paplepel ingegoten hebt gekregen. Veel succes!