Nog volop zomer, maar de bomen kleuren al oranje: wat is er aan de hand met de natuur?

De bomen lijken de herfst al te verwelkomen, lang voordat de kalender daartoe besluit. Volgens boswachters en natuurdeskundigen is dit verschijnsel – dat door steeds warmere en drogere zomers een jaarlijks terugkerend fenomeen wordt – een klassiek voorbeeld van de "valse herfst".

Een noodrem tegen uitdroging

Biologisch gezien is deze vroege bladval geen teken van afsterven, maar een doordachte overlevingsstrategie van de natuur. Bladeren zijn namelijk de verdampingsmotoren van een boom. Wanneer de bodem uitdroogt en de hitte aanhoudt, komt het vochtgehalte in de stam in het gedrang.

Door het blad vroegtijdig af te stoten, trekt de boom als het ware aan de noodrem. Hij beperkt het vochtverlies tot het absolute minimum en beschermt zo de vitaliteit van zijn stam en wortels. Op die manier spaart de boom een hoop energie, om zo het volgende voorjaar weer fris uit te kunnen lopen.

Van productiebos naar klimaatbestendige natuur: waarom het ook goed kan zijn

Hoewel de gele bladeren en kale takken in de (na)zomer wat troosteloos aandoen, heeft het ook een positieve, hoopvolle kant. Veel bossen werden in de vorige eeuw aangeplant met één primair doel: snelle houtproductie. Zo ontstonden eentonige gebieden met voornamelijk naaldhout of gelijkjarige bomen. Deze bossen blijken uitermate kwetsbaar voor aanhoudende droogte.

Wanneer kwetsbare bomen hun blad verliezen of het begeven, ontstaat er letterlijk en figuurlijk weer ruimte. Zonnestralen bereiken beter de bosbodem, waardoor ingewaaide zaadjes en jonge kiemlingen ineens alle kans krijgen. Inheemse loofbomen en struiken die beter bestand zijn tegen de droogte en het veranderende klimaat groeien op de open plekken op. Zo veranderen eenzijdige bossen geleidelijk in gevarieerde natuurgebieden die op eigen kracht tegen een stootje kunnen.

De "valse herfst" vraagt dan ook om een veranderde blik op ons landschap. Het is geen definitief eindoordeel over de natuur, maar een zichtbare tussenstap naar een duurzamer en klimaatbestendig bos.