Het geheim van het Droste-cacaoblik: waarom een Groningse journalist dit icoon voorgoed z'n naam gaf

Een verpleegster als symbool voor gezondheid

Toen banketbakker Gerardus Johannes Droste in 1863 begon met de verkoop van zijn Droste pastilles, werd cacao gezien als meer dan alleen een luxe lekkernij. Cacao werd rond 1900 beschouwd als een krachtvoer dat gezondheid en herstel bracht. Reclameschilder Jan Misset ontwierp rond die tijd de bekende illustratie van de verpleegster op het cacaoblik, geïnspireerd door een 18de-eeuws Zwitsers schilderij.

Haar kleding moest de lezer associëren met hygiëne, zorg en versterking. Aanvankelijk droeg de verpleegster zelfs een rood kruis op de mouw van haar kapje. Dat stuitte echter op verzet van het Nederlandse Rode Kruis, dat wrok koesterde over het commerciële gebruik van hun beschermde embleem. Droste paste de tekening aan en verving het rode symbool door een neutraal wit kruis. In 1904 voegde de tekenaar het mini-blikje op het dienblad toe, waarna het befaamde plaatje-in-het-plaatje compleet was.

Bekijk ook

Gezellig struinen: 3 unieke mini-musea in Groningen die je waarschijnlijk nog niet kent | Noorderland

Hoe de term in een Groningse krant werd geboren

Het optische effect waarbij een afbeelding zichzelf in het klein herhaalt, werd in de kunstwereld al eeuwen gebruikt. Toch had het fenomeen nog geen eigen naam in de volkstaal. Dat veranderde in 1976. Journalist Nico Scheepmaker schreef in zijn vaste column in het Nieuwsblad van het Noorden over een foto waarin een krant weer een foto van een krant vasthield. Hij noemde dit voor het eerst het "Drostecacaobuseffect". Taalkundigen pikten deze vondst op, waarna het begrip "Droste-effect" definitief een plek kreeg in de Dikke Van Dale.

Historisch blikwerk in het Groningse landschap

Na verschillende overnames wordt de beroemde cacao tegenwoordig geproduceerd in het Gelderse Vaassen, maar de historie van het verpakkingsblik leeft voort in het noorden. Wie deze nostagische sfeer in het echt wil meemaken, vindt in het Groningse Uithuizermeeden het Museum Het Behouden Blik. Daar staan honderden oude blikken van Droste, Douwe Egberts en Van Houten broederlijk naast elkaar.

Mocht je zelf nog zo'n oud blik op zolder of in de keukenkast hebben staan: haal het er eens af en bekijk de verpleegster van dichtbij. Je hebt niet alleen een stukje vaderlandse nostalgie in handen, maar ook de inspiratiebron voor een begrip dat dankzij een Groningse journalist beroemd werd.