Vrijwilligers geven een Groninger vliegtuig uit 1911 nieuw leven: 'Ooit een rondje om de Martinitoren vliegen zou fantastisch zijn'

Naar men ons mededeelt hield de heer Mulder uit Nijmegen gisteravond een proefvlucht met de Helpman I. Eenerzijds had de aviateur daarbij gelegenheid zijn meesterschap in de vliegkunst te toonen, anderzijds bleek het vliegtuig der heeren Hagens en de Schepper volkomen te voldoen aan de hoogste eischen, die men aan een aeroplane kan stellen. De averij, die het vliegtuig kreeg, had met de vlucht niets te maken, terwyl de aviateur geen letsel bij 't kleine ongeval kreeg. Zoo spoedig mogelijk zal de schade hersteld worden en dan zullen demonstraties volgen, eerst op het terrein alhier en mogelijk ook elders, aldus de Provinciale Drentsche en Asser Courant op 31 augustus 1911.

Achter dit droge nieuwsbericht schuilt echter een veel groter verhaal. De Helpman 1 is geen los idee, maar het resultaat van een korte, bijna koortsachtige luchtvaartgolf in het noorden van Nederland. In de jaren daarvoor raakt Groningen in de ban van de eerste vliegdemonstraties.

Tijdens een vliegweek in de Groningse wijk Helpman in 1910 trekt de Belgische vliegenier Jan Olieslagers, ook wel “de Antwerpsche duivel” genoemd, duizenden toeschouwers. Op een grasveld – waar later tennisbanen zullen komen – wordt voor het eerst zichtbaar wat vliegen kan betekenen. Naast Olieslagers treedt ook Hélène Dutrieu op, een van de eerste vrouwelijke aviateurs.

Pionieren

De periode werkt aanstekelijk. Emile De Schepper (1892-1967), zoon van een Groninger biljartfabrikant, raakt gefascineerd. Samen met vliegtuigmonteur en constructeur Hubert Hagens (1866-1936), die ervaring heeft opgedaan bij Olieslagers en bij motorfabrikant Anzani, besluit hij iets te doen wat nog nauwelijks bestaat: een eigen vliegtuig bouwen. In een loods en de werkplaatsen van de biljartfabriek construeren zij de Helpman 1. Slechts enkele maanden later verrijst een houten eendekker, geïnspireerd op vroege Franse ontwerpen.

Als het toestel klaar is, wordt het tentoongesteld in een rijwielschool in Groningen. Daarna volgen de eerste vluchten op een speciaal aangelegd veld bij Zeijen. Het toestel lijkt in eerste instantie veelbelovend. Maar de luchtvaart staat nog in de kinderschoenen en de grenzen worden al snel zichtbaar. De krant vermeldt het koel: een proefvlucht, een kleine beschadiging, een geslaagde landing.

Maar tijdens een volgende vlucht op 25 september krijgt de piloot te maken met motorproblemen en stort het toestel neer in Wassenaar. De schade is groot en hij raakt zwaargewond. De resten worden in een zeil gepakt en afgevoerd. Het ongeluk markeert een kantelpunt. Niet alleen voor de Helpman 1, maar ook voor bredere ambities in het noorden. In die jaren wordt serieus gedacht dat Groningen de bakermat van de vliegtuigbouw zou kunnen worden. Maar het geld blijft uit, en langzaam wint de twijfel het van de droom.

Reconstructie van een vergeten ambitie

Wat overblijft is geen industrie, maar een herinnering aan een moment waarop het noorden even dacht dat het kon vliegen. Die blijft hangen in foto’s, krantenartikelen en verhalen.

Maar meer dan een eeuw later begint een nieuw verhaal. Niet met motoren die nog warm zijn van de vlucht, maar met hout, foto’s en handen die opnieuw proberen te begrijpen wat er ooit gebouwd werd. In een loods aan de Peizerweg in Groningen werken vrijwilligers aan een replica van de Helpman 1. Een reconstructie van een vergeten ambitie – stukje bij beetje opgebouwd uit oude beelden, technische raadsels en vooral veel geduld.

Als je de loods binnenstapt, is het alsof de werkplaats nog niet heeft besloten of hij een museum, laboratorium of fabriek wil zijn. Het ruikt er naar gezaagd hout. Op lange tafels liggen ribben van vleugels in licht hout, stukken romp, verbindingen die nog los in elkaar passen. Op een whiteboard staat het schema van de komende weken: romp, vleugels, staartconstructie. Namen, pijlen, deadlines. Tussen de lijnen door loopt de spanning tussen planning en onzekerheid.

Aan het plafond zweeft een rood vliegtuigmodel, licht en onbeweeglijk vastgezet in spandraden – een voorbeeld voor wat hier beneden wordt gebouwd.

Verder lezen

Het volledige verhaal over Helpman 1 lezen? Dit vind je in de nieuwste zomereditie van Noorderland, nu te koop in winkels in heel Nederland en online te bestellen via onze webshop.

In deze editie spreken we met topschaatsster Femke Kok, ontdekken we het Noord Nederlands Orkest op Lowlands, proeven de sfeer van de Groningse Vierdaagse en gaan we “terrashoppen” langs het Sneekermeer. Dit – en nog veel meer – lees je nu in ons nieuwste, extra zomerse nummer.