Zelfs Bommen Berend kreeg dit Groningse dorp niet klein: de stervormige vesting die nooit werd ingenomen

De vesting in een verraderlijk landschap

De oorsprong van Bourtange brengt ons terug naar het einde van de zestiende eeuw. In 1580 gaf prins Willem van Oranje opdracht tot de aanleg van een versterking op de enige begaanbare zandrug door het uitgestrekte Bourtangermoeras. De Staatse troepen wilden daarmee de toegangsweg naar Groningen-stad afsluiten. De stad stond in die tijd nog aan de kant van de Spaanse koning Filips II en was daarmee een belangrijke tegenstander van de opstandelingen.

De echte kracht van het verdedigingswerk zat hem niet eens zozeer in metersdikke muren, maar in het verraderlijke landschap eromheen. Aanvallers konden de vesting maar moeilijk bereiken zonder in de drassige ondergrond vast te lopen. De Spaanse veldheer Verdugo beet er in 1593 zijn tanden op stuk: ondanks zijn poging tot een beleg kreeg hij Bourtange niet in handen.

Bommen berend kreeg Bourtange niet klein

Een belangrijk verschil: na de Reductie van Groningen in 1594 veranderde de rol van Bourtange. De stad Groningen koos toen definitief voor de Staatse zijde. Vanaf dat moment was de vesting vooral bedoeld om aanvallen vanuit het oosten af te weren. Ook daarin bewees Bourtange zijn waarde: Bommen Berend kreeg de vesting in 1665 én in 1672 niet in handen.

De militaire betekenis van Bourtange nam in de eeuwen daarna langzaam af. Het omringende moeras werd door onder meer turfwinning steeds beter begaanbaar, terwijl de toenemende vuurkracht van geschut de oude vestingwerken minder belangrijk maakte. In 1851 werd de vesting officieel opgeheven, waarna de wallen werden geslecht en een groot deel van de grachten werd gedempt. Het leek erop dat het bijzondere bolwerk voorgoed in de geschiedenisboeken zou verdwijnen.

De grote herrijzenis: terug naar 1742

In de jaren zestig besloot de gemeente dat het historische erfgoed niet verloren mocht gaan. Vanaf 1972 werd de vesting vervolgens stap voor stap gereconstrueerd: grachten werden opnieuw uitgegraven, aarden wallen hersteld en het dorpsbeeld werd teruggebracht naar de situatie van 1742 – het jaar waarin de vesting haar hoogtijdagen beleefde.

Wie nu over de rode toegangsbrug door de Vriesse of Munsterse Poort stapt, waant zich direct eeuwen terug in de tijd. In het midden van het dorp ligt een charmant marktplein met veertien lindebomen – waarvan sommige bijna 300 jaar oud zijn! Bourtange is bovendien geen kaal openluchtmuseum, maar een bruisend en bewoond dorp. Het rondstruinen over de wallen en straatjes kost je niks. Wil je verdieping? Bij het informatiecentrum bij de parkeerplaats koop je een combikaart voor de vijf musea in het dorp, waaronder museum Terra Mora, De Baracquen en de historische Kapiteinswoning.

Levende geschiedenis en najaarssfeer

In het seizoen bruist het vestingstadje van de activiteiten. Van april tot eind september brengt het Exercitie Peloton Bourtange op zondagen de historie tot leven met demonstraties kanonschieten. Ook worden er regelmatig historische veldslagen nagespeeld en zijn er sfeervolle themamarkten. Het dorp ligt bovendien verscholen in het bosrijke landschap van de gemeente Westerwolde, wat het een ideale uitvalsbasis maakt voor een wandel- of fietstocht.

Praktische tips voor je bezoek

• Parkeren: buiten de vestingmuren kun je gratis parkeren op de ruime parkeerterreinen.
• Overnachten: wie wil ervaren hoe stil de vesting 's avonds wordt, kan overnachten in het plaatselijke hotel midden in het historische centrum.
• Evenementen: raadpleeg vooraf de actuele agenda op de website van de vesting voor exacte data van de kanondemonstraties en najaarsmarkten.