Er zit een gat in de Afsluitdijk: waarom er een slingerrivier van 55 miljoen euro doorheen wordt gegraven

Een abrupte grens in het water

Toen de Afsluitdijk in 1932 werd voltooid, bracht dat de noordelijke provincies de broodnodige veiligheid tegen de zee. Voor het onderwaterleven betekende de dam echter een ecologische breuklijn. De overgang tussen de zoute Waddenzee en het zoete water verdween van de ene op de andere dag. Trekvissen die zout én zoet water nodig hebben om zich voort te planten of op te groeien, stuitten voortaan op een stenen muur van 32 kilometer.

Met name voor soorten zoals de paling, bot, zeeforel, zalm en de ietwat geheimzinnige zeeprik werd de reis van en naar de paaigebieden een haast onmogelijke taak. Voor de spuisluizen bij Kornwerderzand verzamelen zich tijdens het spuien vaak miljoenen vissen, aangetrokken door de geur van het uitstromende zoete water. Alleen de allersterkste zwemmers slagen er op die spaarzame momenten in om tegen de krachtige stroming in het IJsselmeer te bereiken.

De herkomst van de kronkelvorm

Een eenvoudig gat in de dijk maken is om meerdere redenen geen optie. Het IJsselmeer dient als cruciale drinkwaterbron en is onmisbaar voor de landbouw, wat betekent dat er geen zout water in het meer mag stromen. Om dit op te lossen, is gekozen voor een doordacht ontwerp: een kilometerslange, slingerende rivier die direct aansluit op de spuikom bij Kornwerderzand.

De specifieke vorm en lengte van deze rivier zorgen ervoor dat het water aan het uiteinde op het IJsselmeer zoet blijft. Via de getijden van de Waddenzee stroomt het water geleidelijk heen en weer. Krachtige zwemmers zoals de zalm en zeeforel kunnen op eigen sterkte door de wisselende stroomsnelheden navigeren, terwijl zwakkere zwemmers en jonge visjes (zoals de glasaal en de driedoornige stekelbaars) zich simpelweg laten meevoeren door de stroming. Onderweg biedt het slingerende traject voldoende plekken waar de vissen kunnen rusten, schuilen en wennen aan de overgang van zout naar zoet water.

Innovatie op de grens van zoet en zout

Aan het project hangt een prijskaartje van circa 55 miljoen euro. Die investering reikt echter veel verder dan alleen onze eigen Waddenkust; het staaltje waterbouw trekt wereldwijd de aandacht van ecologen en ingenieurs. Over de hele wereld zijn namelijk zo’n 200 locaties te vinden waar dammen en keringen de overgang tussen zoet en zout water blokkeren. Als deze pioniersrivier bij Kornwerderzand bewijst dat je de natuur kunt herstellen zonder de drinkwatervoorraad of de waterveiligheid in gevaar te brengen, dient het Nederlandse ontwerp als voorbeeld voor de rest van de wereld.

Mocht er sprake zijn van extreem hoogwater of storm op de Noordzee, dan kan de rivier met behulp van sluisdeuren eenvoudig worden afgesloten. De Afsluitdijk behoudt zo onverminderd zijn beschermende functie. Het herstel van de visstand heeft bovendien een gunstige invloed op het hele ecosysteem van het Waddengebied en het IJsselmeer. Niet alleen de vispopulaties krijgen de kans zich te herstellen, ook visetende vogels en andere roofdieren profiteren direct van deze herstelde verbinding.

Bekijk ook

Koning van het luchtruim: op déze plekken in Groningen, Friesland en Drenthe zie je de zeearend | Noorderland

Bezoek de uitwaaiplek

Voor wie nieuwsgierig is naar deze opmerkelijke aanwinst: bij Kornwerderzand is de vooruitgang van dichtbij te volgen. In het Afsluitdijk Wadden Center kun je daarnaast een uitgebreide expositie bekijken over het ontwerp en de werking van het project. Het is een prima tussenstop tijdens een wandeling of een dagje uitwaaien op de dijk.