Ooit een eiland in de Lauwerszee: het Groningse dorp dat de titel 'mooiste van Nederland' kreeg

Wij in het noorden wisten we het al véél langer: Niehove is een buitencategorie. Dit Groningse wierdedorp, op zo'n twintig minuten rijden van Groningen-stad, werd in 2019 door weekblad Elsevier uitgeroepen tot mooiste dorp van Nederland. De jury omschreef het 'alsof visuele knusheid en geborgenheid er zijn uitgevonden'.

En dan het verrassendste: dit dorp lag vroeger op een eiland: Humsterland. Dit eiland ontstond rond het jaar 800, nadat de Lauwerszee was gevormd.

Het wagenwiel van Niehove: hoe het dorp in elkaar zit

Niehove is een van de best bewaarde wierdedorpen van Nederland. Hier legden de bewoners kunstmatige heuvels – wierden – aan om in natte tijden droge voeten te houden. In Niehove is die opzet perfect intact gebleven: van bovenaf doet de strakke, symmetrische plattegrond met de kerk in het midden en de huizen eromheen verrassend veel denken aan een wagenwiel.

Oorspronkelijk waren de boerderijen in een beschermende kring rond de kerk gebouwd, met de achterkant gekeerd naar de omliggende velden en het toen nog dreigende water. Tussen de klinkerstraatjes en monumentale huizen lopen smalle doorgangen: de oude kerkpaden die mooie doorkijkjes bieden op het omliggende landschap.

Met een inwoneraantal van ruim 250 mensen ademt Niehove pure rust. Het hele dorp geniet dan ook een welverdiende status als beschermd dorpsgezicht. Dat het dorp trots is op zijn historie en schoonheid, blijkt meteen bij aankomst: onder de bebouwde kom-borden prijkt nog altijd eervol het bordje 'Mooiste dorp van Nederland 2019'.

Van Waddeneiland tot vasteland: de geschiedenis van Humsterland

Wat een bezoek aan Niehove extra speciaal maakt, is het besef van de bijzondere historie. Eeuwenlang lag Niehove als eiland in de Lauwerszee. Het dorp heette in die tijd Suxwort, wat simpelweg "Zuidwierde" betekent, en fungeerde als de hoofdplaats van het oude Waddeneiland Humsterland. Pas rond het jaar 1000 begonnen de bewoners met de eerste bedijkingen. Polder voor polder werd de zee teruggedrongen, totdat het eiland definitief opging in het Groningse vasteland.

Vandaag de dag vormt het omliggende Nationaal Landschap Middag-Humsterland een van de oudste cultuurlandschappen van Nederland, waar de oude kweldergeulen en kronkelende dijkjes nog altijd zichtbaar zijn. Voor wie zich verder wil verdiepen in dit verleden is het boek van Martin Clobus over de dorpsgeschiedenis een aanrader.

Praktisch: zo bezoek je Niehove (en wat je in de buurt meepakt)

Niehove ligt dicht bij Groningen-stad – ongeveer 15 kilometer van de Grote Markt. Het is daarmee de perfecte bestemming voor een fietstocht door het weidse landschap. In het hart van het dorp bevindt zich café-restaurant Eisseshof, de enige horecagelegenheid in het dorp, die tevens dienstdoet als dorpshuis. Op zonnige dagen is het terras een geliefde plek voor wandelaars en fietsers.

Bezoektips voor Niehove en omgeving:

• Fietsroute: combineer je bezoek aan Niehove met een fietstocht van zo'n 35 kilometer door Nationaal Landschap Middag-Humsterland vanuit de stad Groningen.
• Horecatip: check van tevoren de actuele openingstijden van Café Eisseshof voor je vertrekt.
• Wierden-hopping: maak er een compleet dagje uit van en ontdek nabijgelegen wierdedorpen, zoals Saaksum, Oostum, Garnwerd, Ezinge of Warffum.