Honderden haaien in de Waddenzee: waarom onderzoekers daar juist blij mee zijn

Een onverwachte kraamkamer

Dat de haai terug is van weggeweest, bleek uit een grondige analyse van vangstgegevens van lokale vissers sinds 1971. In 2022 gingen onderzoekers van Wageningen University, het NIOZ en Sportvisserij Nederland zelf het water op aan boord van garnalenkotter ZK37. In de diepe geulen onder meer rond Schiermonnikoog, Ameland en Terschelling stuitten ze opvallend vaak op jonge haaitjes.

Het waddengebied vervult daarmee een cruciale functie: het dient als beschutte kraamkamer. Jonge haaien zoeken bewust de warmere ondieptes op, omdat daar relatief weinig grote roofdieren voorkomen. Dat maakt de Nederlandse Waddenzee tot een zeldzame hotspot. Wereldwijd zijn zulke kraamgebieden relatief zeldzaam; bekende locaties liggen bijvoorbeeld bij Californië, Australië en Nieuw-Zeeland.

Geen scherpe tanden

Voor strandgangers en wadlopers is er geen reden tot onrust. Het stereotype beeld van de grote witte haai staat mijlenver af van de werkelijkheid op het Wad. Het gaat hier voornamelijk om de gevlekte gladde haai en de ruwe haai.

• De gevlekte gladde haai: eet voornamelijk krabben en garnalen. In plaats van scherpe tanden heeft deze soort stompe 'maaltanden' om schaaldieren te kraken. Jonge exemplaren zijn meestal ongeveer 30 tot 40 centimeter lang.
• De ruwe haai: wordt vooral aangetroffen in diepere geulen, ver buiten de zwemzones van badgasten.

Overbevissing en het herstel

Dat de dieren decennia verdwenen waren, heeft een duidelijke oorzaak. Door intensieve visserij en bijvangst namen de aantallen vanaf de 20ste eeuw sterk af. Omdat haaien laat geslachtsrijp worden en maar weinig jongen voortbrengen, stortte de populatie snel in.

De huidige terugkeer is deels te verklaren door het opwarmende zeewater, maar het is bovenal het herstel van een oude situatie. Haaien horen van oudsher thuis in de Noord- en Waddenzee. Om hun precieze zwemroutes in kaart te brengen, rusten wetenschappers gevangen exemplaren uit met een zender. Zo zien ze hoe de dieren vanuit de Waddenzee doortrekken richting Helgoland en het zuiden van Portugal.

Bekijk ook

Wandelen langs oeroude kraters: dít is waarom Noord-Nederland vol ligt met unieke littekens uit de ijstijd | Noorderland

Spiegel van een gezond ecosysteem

Volgens Programma naar een Rijke Waddenzee is de terugkeer van de haai goed nieuws voor de noordelijke natuur. Haaien spelen een belangrijke rol in het mariene ecosysteem. Hun aanwezigheid wijst erop dat er voldoende prooidieren zijn en dat de waterkwaliteit verbetert. Bovendien houden haaien de visstand gezond door zwakke en zieke dieren als eerste te vangen. Dat deze 'vergeten' bewoner zijn plek weer heeft ingenomen, laat zien dat het unieke ecosysteem voor onze kust veerkrachtiger is dan gedacht.