Vergeet de airco: met déze vergeten bouwtrucs bleven oude huizen vroeger opvallend koel

Massieve muren vangen de eerste klap op

Oude huizen en karakteristieke boerderijen zijn vaak gebouwd met dikke, massieve stenen muren. Steengoed heeft een hoge dichtheid en werkt daardoor als een soort spons voor warmte: het duurt uren voordat de buitenhitte door de muur heen dringt. Pas tegen de tijd dat de muur verzadigd is met warmte, is de zon alweer onder en koelt de buitenlucht af. Deze thermische vertraging vlakt extreme pieken af. Het nadeel is wel dat als de hitte eenmaal ín zo'n dikke muur zit, het huis die warmte ook weer heel langzaam afgeeft.

Kleine ramen en slimme schaduw

Een andere reden voor de relatieve koelte in oude panden is simpelweg de hoeveelheid glas. Vroeger was glas kostbaar en een grote bron van tocht, waardoor ramen een stuk kleiner werden gehouden. Minder glas betekent direct minder stralingswarmte van de zon die de huiskamer binnenvalt. Bovendien werd er bij de bouw vaak gewerkt met dakoverstekken of diepe raamkozijnen, waardoor de hoge zomerzon niet rechtstreeks op het glas kan branden.

De koele plekken van vroeger

Vóór de komst van de elektrische koelkast werd bij het bouwen van een huis standaard rekening gehouden met natuurlijke koeling. Een diepe kelder of een kelderkast onder de trap maakte handig gebruik van de constante, lage temperatuur van de ondergrond. Hoewel we eten tegenwoordig in de koelkast bewaren, heeft een huis met zo'n koele onderlaag nog steeds een ingebouwd voordeel tijdens een hittegolf.

De valkuil van de moderne isolatiefles

Nieuwbouwwoningen zijn ontworpen om in de winter geen spatje warmte te verliezen. Ze zijn uitstekend geïsoleerd en extreem luchtdicht gebouwd. Dat is prettig voor de energierekening in de winter, maar werkt in de zomer als een thermosfles. Zodra de warmte eenmaal binnen is – bijvoorbeeld door grote glazen schuifpuien op het zuiden of het openzetten van een deur – kan die geen kant meer op. Wanneer er in de woning ook nog weinig mogelijkheid is tot dwarsventilatie doordat ramen alleen aan één zijde open kunnen, blijft de benauwde lucht dagenlang hangen.

Bekijk ook

Zet jij ook ijs voor de ventilator? Waarom deze populaire hitte-hack averechts werkt | Noorderland

Onderzoek laat een dubbel beeld zien

Onderzoek in verschillende Nederlandse gemeenten toont echter wel aan dat 'oud' niet automatisch betekent dat een huis altijd koeler is. In woningen van rond 1900 schommelt de binnentemperatuur op een warme dag enorm. Ze voelen overdag heel lang aangenaam, maar kunnen aan het eind van de middag alsnog doorschieten. Moderne nieuwbouw blijft daarentegen juist heel stabiel op temperatuur. Pas wanneer de hitte daar eenmaal binnendringt, koelt het zonder actieve koeling nauwelijks meer af.

Ventileer op het juiste moment

Om het binnenklimaat aanzienlijk te verbeteren, hoef je geen verbouwing uit te voeren. Het belangrijkste principe is dat je overdag alles potdicht houdt om de warmte-instraling te stoppen. Sluit de gordijnen, zonwering of luiken aan de zonzijde voordat de zon op het glas gaat branden. Zet pas laat in de avond of ’s nachts, wanneer de buitenlucht aantoonbaar koeler is dan binnen, de ramen en deuren aan tegenovergestelde zijden van het huis wijd open op een kier om de opgebouwde warmte naar buiten te jagen.