Oeroud en onaangetast: waarom het beekdal van de Drentsche Aa het mooiste wandelparadijs van Drenthe is

Nederland telt in totaal 22 Nationale Parken, die gezamenlijk zo’n drie procent van ons landoppervlak beslaan. Elk gebied heeft zijn eigen karakter, van weidse duinen tot dichte bossen. Maar er is één plek in het noorden waar de natuur, cultuur en de diepe geschiedenis op zo’n harmonieuze wijze samenkomen dat het landschap welhaast oeroud aanvoelt: Nationaal Park Drentsche Aa. Voor rustzoekers en natuurliefhebbers is dit uitgestrekte beekdal een ware ontspanning voor de ziel.

Het raadsel van de stromende beek

Wat dit gebied extra bijzonder maakt, is het verhaal achter de naam. Als je in de provincie Drenthe op de kaart zoekt naar een stroompje dat letterlijk 'Drentsche Aa' heet, kom je namelijk bedrogen uit. Pas wanneer het water de Groningse grens nadert, krijgt het officieel die naam. In Drenthe zelf heeft elk deel van de beek een eigen, lokale naam gekregen die verwijst naar het dichtstbijzijnde dorp of veld, zoals het Looner Diep of het Taarlosche Diep.

Wat het watersysteem zo uniek maakt, is dat de mens de loop van het water hier nooit rigoureus heeft rechtgetrokken. De beken meanderen al eeuwenlang volledig vrij door het dal. Die vrijheid zorgt voor brede oevers en talloze natuurlijke bochten, waardoor er een weelderige planten- en dierenwereld floreert. Tussen de dotterbloemen en zeggen aan de waterkant schuilen kikkers, libellen en ijsvogels. Het water is bovendien van een uitzonderlijk zuivere kwaliteit; al meer dan een eeuw vormt dit beeksysteem de bron voor het drinkwater van wel een kwart miljoen inwoners in de stad Groningen.

Gevormd door ijs en wind

De bakermat van dit unieke landschap werd zo'n 150.000 jaar geleden gelegd tijdens de voorlaatste ijstijd, het Saalien. Een honderden meters dikke ijsmassa uit Scandinavië denderde over Noord-Nederland en liet na het smelten een robuuste laag keileem vol zwerfstenen achter. Het krachtige smeltwater zocht een weg vanaf het Drents Plateau naar de lagergelegen zee en sleet daarbij diepe dalen in de bodem, soms tot wel 20 meter diep.

Tijdens de daaropvolgende ijstijd blies de wind de diepste geulen weer grotendeels dicht met dekzand, waarna er in de loop der millennia veen in de dalen begon te groeien. Het resultaat is de glooiende, schijnbaar onveranderlijke bodem waar we vandaag de dag nog altijd overheen wandelen.

Esdorpen en Saksische boerderijen

Wanneer je door het Nationaal Park fietst of wandelt, tref je met regelmaat idyllische esdorpen aan die al sinds de middeleeuwen bestaan. Dorpjes zoals Anloo, Taarlo, Loon, Anderen en Grolloo zijn schoolvoorbeelden van hoe de mens destijds in harmonie met de natuur leefde. De dorpskernen zijn opgebouwd rondom de 'essen': de hoger gelegen, gezamenlijke akkers waar de boeren destijds graan, rogge, vlas en boekweit verbouwden. De lager gelegen, nattere beekdalen deden ondertussen dienst als hooiland voor het vee.

De historische Saksische boerderijen met hun karakteristieke houten constructies en rieten daken sieren nog altijd de dorpsgezichten. Veel van de hedendaagse boeren in het gebied werken nog altijd op een natuurvriendelijke en duurzame manier, waardoor dit kleinschalige, afwisselende cultuurlandschap prachtig behouden blijft.

Het grootste archeologische archief in de buitenlucht

De mens liet echter al ver vóór de middeleeuwen zijn sporen na in dit gebied. Nergens in Nederland vind je zo onvoorstelbaar veel cultuurhistorische schatten zo dicht bij elkaar. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het enige officiële archeologische reservaat van ons land zich binnen de grenzen van de Drentsche Aa bevindt. Met meer dan 3500 geregistreerde vindplaatsen – variërend van prehistorische hunebedden en Celtic fields uit de ijstijd tot eeuwenoude karrensporen en mysterieuze galgenbergen – loop je hier letterlijk over de voetsporen van onze voorouders. Zelfs sporen van Neanderthalers die hier 50.000 jaar geleden rondzwierven, zijn in de bodem teruggevonden.

Of je nu kiest voor een frisse wandeling in het voorjaar langs de bloemrijke weiden, of juist de stilte opzoekt wanneer de paarse heide in de nazomer bloeit: Nationaal Park Drentsche Aa biedt een zeldzame, oprechte blik op het verleden. Een plek waar de klok een paar slagen langzamer tikt, en waar de natuur nog altijd haar eigen, prachtige koers vaart.