Koninklijk dwalen: deze 3 historische stinzen in Friesland wil je gezien hebben

Het verhaal achter de Friese stinzen

Wie zich verdiept in de Friese historie, stuit onherroepelijk op het woord stins. Dit woord is een rechtstreekse samentrekking van het oud-Friese woord voor steenhuis. In de middeleeuwen, toen nagenoeg iedereen in Friesland nog in eenvoudige woningen van hout, leem en riet woonde, lieten welgestelde adellijke families en hoofdelingen stevige, stenen woontorens bouwen. Deze stinzen fungeerden in de eerste plaats als veilige vestingwerken. Zodra er onderlinge vetes uitbraken of er plunderaars door de streek trokken, verschanste de familie zich achter de metersdikke muren.

In de loop der eeuwen veranderde de functie van deze verdedigingswerken. Toen de strijd in de regio luwde, bleken de woontorens verre van comfortabel om in te leven. Veel van deze middeleeuwse complexen zijn daarom in de loop der tijd afgebroken en van de kaart verdwenen. Andere bouwwerken ondergingen juist een gedaanteverwisseling; ze werden ingrijpend verbouwd, uitgebreid of volledig ingekapseld door de muren van nieuwe, comfortabele landhuizen en statige buitenverblijven.

Vandaag de dag kun je nog altijd verschillende locaties bezoeken om de geschiedenis van de Friese adel te ervaren. We zetten drie van deze bewaarde monumenten voor je op een rij, die elk een unieke vorm van deze historische ontwikkeling laten zien. Een daarvan is nog echt die originele, robuuste toren, de ander heeft de indrukwekkende uitstraling van een kasteel en de laatste is door de jaren heen uitgegroeid tot een vorstelijk en statig landhuis.

De Schierstins in Feanwâlden

Voor wie de middeleeuwen wil ervaren, is De Schierstins in Feanwâlden een bijzonder startpunt. Dit rijksmonument werd rond het jaar 1300 opgetrokken en is het allerlaatste middeleeuwse torenkasteel van Noord-Nederland dat volledig bewaard is gebleven. De naam herinnert aan de schiere – oftewel grijsgekleurde – monniken van het destijds nabijgelegen klooster Claercamp, die het pand in de 15de eeuw overnamen.

Tegenwoordig doet het gebouw dienst als cultuurhistorisch centrum. De overwelfde kelder en de oude torenkamers zijn van binnen te bezichtigen, waar archeologische vondsten en projecties het verhaal van de Friese boerenadel vertellen. Daarnaast herbergt de stins een stijlkamer die is gewijd aan het oeuvre van de in het dorp geboren schrijver Theun de Vries.

• Openingstijden: Van 1 april tot 1 november geopend van dinsdag tot en met zondag tussen 13.30 en 17.00 uur. Van 1 november tot 1 april geopend van donderdag tot en met zondag tussen 13.30 en 16.30 uur.

Het Poptaslot in Marsum

Het Poptaslot in Marsum, ook bekend als de Heringastate, werd rond 1512 gesticht en is een van de best bewaarde staten van de provincie. In de 17de eeuw onderging het pand een modernisering, waardoor het zijn huidige, karakteristieke uitstraling kreeg.

In 1687 werd dr. Henricus Popta, een advocaat uit Leeuwarden, de nieuwe eigenaar. Hij gebruikte het slot als zomerverblijf en zorgde er via zijn testament voor dat het complex na zijn dood intact bleef. Onder leiding van een stichting is het 17de-eeuwse interieur, inclusief de gedecoreerde schouwen en zandstenen details, al eeuwenlang onveranderd gebleven. Buiten de slotgracht ligt een symmetrische stijltuin die gratis toegankelijk is bij een bezoek.

• Openingstijden: In de maanden juli en augustus is het slot van maandag tot en met zaterdag te bezoeken met een rondleiding, die elk heel uur start tussen 11.00 en 16.00 uur. In de overige maanden is een bezoek mogelijk op afspraak.

De Fogelsangh State in Veenklooster

In het dorp Veenklooster ligt de Fogelsangh State, het middelpunt van een historisch landgoed van 180 hectare. Dit monumentale pand is geen regulier museum, maar een particulier buitenhuis dat sinds de bouw in 1646 altijd in handen is gebleven van dezelfde familie.

Het huidige gebouw heeft een elegant, neoclassicistisch uiterlijk dat stamt uit verbouwingen in de 18de en 19de eeuw. Binnen is het originele, weelderige interieur te bezichtigen. Rondom de state ligt het uitgestrekte Veenkloosterbos, ontworpen in de Engelse landschapsstijl door architect Lucas Pieters Roodbaard, compleet met slingerpaden, vijverpartijen en een hertenkamp.

• Openingstijden: De state is regulier geopend van dinsdag tot en met zondag van 13.00 tot 17.00 uur.