Voor één dag terug in 1588: dit Friese stadje maakt zich op voor historisch spektakel

Spaans hoeft hij niet te spreken voor zijn rol, grapt Johan de Jong uit Sloten. Tijdens het Historisch Kijkfeest hult hij zich in een traditioneel donkerrood kostuum met goudkleurige baret, net als de andere “Spanjaarden” die hun kans schoon denken te zien op die ene meidag in 1588. ‘Het is vooral veel geschreeuw en lawaai. We komen op een schip de stad binnen, met veel rook en knallen. Door de straten komt de schutterij van Sloten op ons af en dan begint het gevecht. We hebben zelfs stalen zwaarden gemaakt, dus dat klinkt mooi.’

Zwaardvechten en het water in

Uitgebreid oefenen is voor deze schermutselingen gelukkig niet nodig. Johan: ‘Je knikt even naar degene voor je en dan begin je daarmee even te zwaardvechten. Er gaan ook altijd wel een paar van ons het water in, dat ontspint zich ter plekke en dat deert helemaal niet. Daarna trek je gewoon weer schone kleding aan en klaar is Kees.’

In de jaren 80 van de vorige eeuw, toen Sloten een jubileum van de stad vierde, werd er voor het eerst zo’n soort historisch feest gehouden. Twee decennia later ontstond de gewoonte om het feest om de paar jaar te organiseren, met meerdere toneelstukken die culmineerden in “De Slag om Sloten”, het slotstuk van de dag. Weer 20 jaar later zijn de andere stukken geschrapt en is alle nadruk komen te liggen op dit spektakelstuk, terwijl Sloten wordt aangekleed alsof de Opstand tegen het bewind van de Spaanse koning Filips II in volle gang is.

Biertonnen

Het verhaal van “De Slag om Sloten” is overzichtelijk, maar spannend: de Spanjaarden die het stadje willen innemen, krijgen hulp van een paar Friezen die heulen met de vijand, onder wie ene Pier Lupckes uit het naburige Tjerkgaast. De vijandelijke troepen varen op een bierschip de stad binnen, maar raken daar in gevecht met de schutterij van Sloten, die net op tijd is gewaarschuwd. De schutterij verslaat de Spanjaarden, Pier Lupckes wordt terechtgesteld. Sloten is gered.

De heldhaftige overlevering is nog terug te vinden in oude krantenartikelen, zij het met soms net wat andere details dan in het creatieve toneelstuk. Zo beschrijft de Leeuwarder Courant van 12 mei 1904 ‘de medeplichtigheid van den koedrijver Pier Lupkes’, die door ‘beulshanden op het schavot’ aan zijn einde komt. De Spanjaarden hielden zich in deze lezing niet schuil in of onder biertonnen, maar onder ‘een lading ledige vleeschtonnen of botervaten’.

De redding van Sloten had dan weer weinig van doen met inlichtingenwerk of goede trouw. Wat bij de tegenstander domweg roet in het eten gooide, was het weer: een zware zuidwesterstorm hield het schip met de Spanjaarden tegen.

Johan de Jong speelde zo’n tien jaar geleden al voor het eerst een van de Spaanse soldaten. ‘Dus ik verlies elke keer weer,’ zegt hij berustend. Om een andere rol heeft hij nooit gevraagd. ‘We zijn altijd met een leuke club. Voor ons is het een feest om dit te doen.’ 

Meer weten over het Historisch Kijkfeest in Sloten? Klik voor alle bezoekersinformatie op deze link.

Grollen van de nar

Ook Patrick de Vries roemt de traditie van het Kijkfeest waar hij graag aan meewerkt. De theatermaker van beroep heeft zich bij het Kijkfeest opgeworpen als regisseur van De Slag om Sloten. Dit jaar is zijn derde editie. Samen met Wiebrand van der Land, de “stadsomroeper” van Sloten, schrijft hij nieuwe rollen in het toneelstuk als ze vinden dat de setting of de tijd daarom vraagt.

Patrick: ‘Op het einde, bij de berechting en terechtstelling van Pier Lupckes, overwogen we een kind op te voeren om Pier Lupckes uit te dagen, maar in de spanning van de ontknoping leek ons dat toch wat riskant. Wie kan de druk en de aandacht van het publiek aan, en kan toch wat speelsheid inbrengen? Zo bedachten we een nar. Een volwassene met een voorspellende rol, maar hij zaait ook verwarring met grollen en raadsels.’

Ook zit er een sterke vrouw in het stuk, vertelt de regisseur. ‘En we zoeken wat eigentijdse knipogen. De oplettende toeschouwer zal verwijzingen naar onze tijd niet ontgaan.’

Wat extra aandacht van de regisseur vraagt, is dat het gaat om locatietheater. Het podium ligt aan de gracht, aan de overzijde bevindt zich de publiekstribune. Tijdens de repetities, die nog niet op die buitenlocatie plaatsvinden, probeert Patrick de spelers zich daarvan al bewust te maken: ‘We hebben een groot speelvlak tot onze beschikking, met nogal wat figuranten om het levendiger te maken en met zo’n acht spelers met tekst. Het is zaak dat zij heel fysiek spelen: naar elkaar luisteren, op elkaar reageren, zodat het zich voor de ogen van het publiek voltrekt.’ 

Bekijk ook

Ga met ons mee op verkenning: onze Eropuitspecial is nu te koop! | Noorderland

Verder lezen

Het volledige verhaal over het Historisch Kijkfeest Sloten lezen? Dit verhaal verscheen in de nieuwe Eropuit-editie van Noorderland, nu te koop in de winkels en online te bestellen via onze webshop. In deze editie volgen we het Drenthepad, gaan we natuurjournalen, testen we een nieuwe wandeling in Friesland en verkennen we een relatief onbekend natuurgebied. Dit – en nog veel meer – lees je nu in ons nieuwste nummer.