Stokoud en vol geheimen: de fascinerende verhalen achter de 3 oudste kerken van Groningen

1. De Donatuskerk in Leermens: schuilen onder de mantel van Ursula

De Donatuskerk in Leermens heeft een bouwgeschiedenis die leest als een geschiedenisboek. Rond het jaar 1050 begonnen de bewoners met de bouw van de eerste muren van geïmporteerd tufsteen, waarna latere generaties grotere, rode bakstenen gebruikten voor de uitbreidingen. Binnenin de kerk word je verrast door kleurrijke, eeuwenoude schilderingen op het plafond en de wanden. Hier zie je onder andere de heilige Ursula afgebeeld, die volgens de overlevering bescherming bood aan een groep jonge vrouwen door hen onder haar grote mantel te verbergen.

Tijdens een vernietigende brand in het jaar 1957 ging het historische houten interieur bijna volledig verloren, op de 17de-eeuwse preekstoel na. Onder deze geredde kansel ligt een bijzondere herinnering aan de moderne geschiedenis: een toegangsluik naar de kruipruimte. In de donkere jaren van de Tweede Wereldoorlog vonden lokale onderduikers hier een veilige schuilplaats voor de bezetter.

Praktische informatie: de kerk is van april t/m oktober dagelijks te bezoeken van 9.00 tot 17.00 uur.

2. De Stefanuskerk in Holwierde: een broedplaats vol historie

De Stefanuskerk in Holwierde stamt eveneens uit de 11de eeuw en heeft door de eeuwen heen heel wat verbouwingen doorstaan. Zo herinnert de huidige, bescheiden dakruiter aan een enorme, 70 meter hoge toren die hier in de 14de eeuw verrees, maar wegens bouwvalligheid in het jaar 1854 werd gesloopt. Desondanks herbergt de middeleeuwse kerk nog altijd zeldzame kerkschatten, zoals een rijk versierd houten koorhek uit het jaar 1560 en een eeuwenoude grafsteen uit de 12de eeuw met een afbeelding van twee figuren.

Hoewel de kerk een rijke historie ademt, is het tegenwoordig allesbehalve een stoffig museum. Dankzij het initiatief Take Me To Church is er een project in ontwikkeling waarbij jongeren uiteenlopende activiteiten in de kerk mogen gaan organiseren, van intieme liveoptredens tot spelletjesavonden. Zo blazen zij de historische ontmoetingsplek nieuw leven in en blijft het monument behouden voor de volgende generatie.

Praktische informatie: de kerk is van april t/m oktober dagelijks te bezoeken van 10.00 tot 17.00 uur. Kijk voor meer informatie over Take Me To Church op de website van Stichting Oude Groninger Kerken.

3. De Walfriduskerk in Bedum: schever dan de Toren van Pisa

Voor een wereldberoemd architectonisch plaatje hoef je niet helemaal naar Italië af te reizen. In Bedum staat de Walfriduskerk, waarvan de 11de-eeuwse toren maar liefst 4,2 graden uit het lood staat, wat neerkomt op een afwijking van ruim tweeënhalve meter aan de top. Daarmee trekt de Groningse toren nog schever dan zijn beroemde concurrent in Pisa. Het Groningse monument staat dan ook stevig in de top van meest hellende gebouwen in ons land.

De kerk dankt haar ontstaan aan een tragische middeleeuwse legende over de vrome boer Walfridus, die tijdens een plundering door de Noormannen in de 10de eeuw om het leven kwam. Zijn graf trok destijds zoveel pelgrims aan dat de oorspronkelijke houten kapel al in de 11de eeuw plaatsmaakte voor een grote, stenen bedevaartskerk met een speciale omgang om de relikwieën te tonen. Na de Reformatie raakte de kerk overbodig voor de pelgrims en werd het gebouw flink ingekrompen, maar de eigenwijze, hellende toren bleef onveranderd overeind staan.

Praktische informatie: vanaf koningsdag t/m september is de Walfriduskerk iedere zaterdag te bezoeken tussen 14:00 en 16:00 uur.