Terschellings grootste avonturier: het leven en de reizen van Willem Barentsz

Willem Barentsz was meer dan alleen een zeeman; hij was een man van de wetenschap. Voordat hij de ijzige wateren van het Hoge Noorden opzocht, was hij al vermaard om zijn gedetailleerde atlassen van de Middellandse Zee. Maar het grote avontuur lonkte. Aan het eind van de 16de eeuw zochten Nederlandse kooplieden koortsachtig naar een snellere handelsroute naar het Verre Oosten. Men dacht dat een doorvaart via het noorden – bovenlangs Rusland en Azië – de sleutel tot rijkdom was.

Tussen 1594 en 1596 leidde Barentsz drie expedities. De eerste twee reizen waren vol beloftes, maar strandden telkens op de harde realiteit van het Arctische pakijs. Tijdens de derde reis, in 1596, koos hij een andere koers. In plaats van oostwaarts, voer hij noordwaarts. Hierbij maakte hij historische ontdekkingen: hij bracht Bereneiland en Spitsbergen in kaart.

Bekijk ook

Rolschaatsen over de snelweg: herinner jij je de autoloze zondag nog? | Noorderland

De overleving in Het Behouden Huys

Het hoogtepunt – en tegelijkertijd het dieptepunt – van zijn carrière volgde na het ronden van de noordpunt van Nova Zembla. Zijn schip, De Witte Swaen, kwam muurvast te zitten in het ijs. Wat volgde, is een verhaal dat in ons collectieve geheugen gegrift staat: de overwintering op Nova Zembla.

Met wrakhout van hun eigen schip bouwden Barentsz en zijn bemanning een onderkomen dat de geschiedenis in zou gaan als Het Behouden Huys. In de bittere kou, omringd door ijs en gevaarlijke ijsberen, vochten zij tegen de elementen. In het voorjaar van 1597 besloten de zeventien overlevenden de tocht terug te wagen in open sloepen. Willem Barentsz zelf zou de veilige haven helaas niet meer bereiken; hij stierf op 20 juni 1597 op zee, slechts een week na vertrek. Dankzij het gedetailleerde dagboek van scheepstimmerman Gerrit de Veer weten we vandaag de dag precies wat de mannen hebben doorstaan.

Een erfenis die leeft

Hoewel de droom van een noordoostelijke handelsroute destijds niet uitkwam, veranderde Barentsz' werk de wereld van de cartografie en de walvisvaart voorgoed. Zijn naam leeft voort in de Barentszzee en talloze geografische vernoemingen.

Wie vandaag de dag de sfeer van die roemruchte reizen wil proeven, hoeft niet naar Nova Zembla. In Harlingen is het expeditieschip Witte Swaen wetenschappelijk gereconstrueerd volgens 16de-eeuwse methoden. Het schip en het bijbehorende bezoekerscentrum – dat vanaf april weer te bezoeken is – vertelt het verhaal van deze Terschellinger volhouders die de grenzen van de bekende wereld letterlijk verlegden.

Het is een stille herinnering aan een tijd waarin de Nederlandse zeelui de wereld trotseerden met niets meer dan een kompas, een flinke dosis moed en een onuitputtelijke wil om te ontdekken.