Niet Leeuwarden of Dokkum: dit is de oudste stad van Friesland

In 1061 ontving Stavoren als eerste stad van Friesland stadsrechten. In die tijd was Stavoren een belangrijke speler op het wereldtoneel; de ligging aan de toenmalige Zuiderzee was zeer gunstig. Dat zorgde ervoor dat de stad de "poort van Friesland" werd genoemd.

Stavoren groeide uit tot een van de machtigste Hanzesteden met een welvarende en bloeiende handelshaven: schepen pendelden er voortdurend heen en weer tussen Stavoren en verre oorden over de hele wereld.

Legende van hoogmoed

Je kunt Stavoren echter niet bezoeken zonder geconfronteerd te worden met de keerzijde van die handelsgeschiedenis en enorme rijkdom, gevangen in de beroemde sage van het Vrouwtje van Stavoren. Dit verhaal gaat over een vermogende koopmansweduwe die door haar grenzeloze hoogmoed de stad in de afgrond stortte. Toen zij een kapitein de opdracht gaf het kostbaarste goed ter wereld voor haar te vinden, keerde hij terug met een schip vol graan. Uit pure minachting liet zij de volledige lading in de haven overboord gooien.

Volgens de overlevering was dit haar definitieve ondergang: het graan zorgde ervoor dat de haven verzandde, waardoor de handel stilviel en de rijkdom van de stad als sneeuw voor de zon verdween. Vandaag de dag tuurt haar standbeeld nog altijd over de haven van Stavoren.

Verval en de strijd tegen het water

Tegen het einde van de middeleeuwen keerde het tij voor de Friese handelsstad. De langdurige Hollands-Friese oorlogen tussen 1345 en 1422 zetten de regio onder druk, waardoor de economie en de internationale handel in een grote recessie belandden. Door het gebrek aan geld kon het noodzakelijke onderhoud aan de haven en dijken niet langer worden uitgevoerd.

De haven verzandde langzaam, waardoor Stavoren haar prominente rol in de handel verloor. Op deze economische neergang en verzanding zou de bekende legende van het Vrouwtje van Stavoren gebaseerd zijn. Uiteindelijk werden grote delen van het oude Stavoren door het water van de Zuiderzee opgeslokt. Van de eens zo machtige internationale havenstad bleef destijds slechts een fractie over.

Moderne haven met een historisch hart

Hoewel Stavoren tegenwoordig een stuk kleiner is dan in haar roemrijke verleden, blijft het een heerlijke plek om te bezoeken. Je kunt er een kiekje maken bij het Vrouwtje van Stavoren, dat nog altijd trouw aan het water staat, of genieten van de kleurrijke gevels langs de kades. Met hun vrolijke uitstraling doen deze denken aan de kades van Kopenhagen of Curaçao, wat de stad een bijna on-Nederlands karakter geeft.

Ook de sportgeschiedenis is er nog tastbaar; als iconisch punt in de "Tocht der Tochten" ademt Stavoren de nostalgische sfeer van de Elfstedentocht. Daarnaast vind je er een andere opvallende trekpleister: de 11fountains-fontein De Vis voor Stavoren. Deze enorme, glanzende vis spuugt water en vormt een speelse knipoog naar de visserij- en handelsgeschiedenis van de stad.