Texel hoorde ooit bij Friesland: ontdek de verborgen Friese wortels van het eiland

Dat Texel het grootste Waddeneiland is en dat er bijna net zoveel schapen als mensen wonen, dat weten de meeste mensen wel. Maar wist je dat dit eiland een geschiedenis heeft die nauwer verweven is met Friesland dan de huidige provinciegrenzen doen vermoeden? We duiken in het verleden van "Tessel" en ontdekken waarom de naam eigenlijk Frieser is dan je denkt.

Hoorde Texel ooit bij Friesland?

Het korte antwoord is: ja. In de vroege middeleeuwen (rond het jaar 700 en 800) bestond de provincie Noord-Holland in zijn huidige vorm nog niet. Texel maakte destijds deel uit van Frisia: het grote Friese rijk dat zich uitstrekte langs de kust. Het eiland was toen zelfs nog geen eiland, maar zat vast aan het vasteland.

Het gebied stond bekend als de gouw Texla. Het was een waterrijk gebied met veen, bossen en weiden dat doorliep tot aan het Vlie. Pas door de catastrofale Allerheiligenvloed in 1170 werd Texel definitief gescheiden van het vasteland en ontstonden de eilanden zoals we die nu kennen. Hoewel het eiland later onder het bewind van de graven van Holland kwam (onder andere door Floris V), bleven de Friese wortels diep in de bodem en de taal zitten.

Waarom schrijven we een 'x' maar zeggen we 'ss'?

Het is de klassieke "toeristentest": wie Teksel zegt, verklapt direct dat hij er niet vandaan komt. De eilanders zelf noemen hun thuis Tessel. Maar waar komt die verwarrende 'x' dan vandaan?

Dat heeft alles te maken met de oude Friese spelling. In het Oudfries werd de combinatie van een 'k' en een 's' vaak geschreven als een 'x'. Denk maar aan het woord vos, wat in het Fries foks is. In de loop der eeuwen sleet de 'k'-klank in het Nederlands weg, waardoor we nu Tessel zeggen, maar de historische (Friese) schrijfwijze met de 'x' is altijd gebleven. De naam zelf betekent waarschijnlijk simpelweg "Zuidereiland" (afgeleid van het Germaanse tehswa, wat rechts of zuidelijk betekent).

Bekijk ook

Het verdriet van Friesland: hoe de zee een compleet dorp stillegde | Noorderland

Wist je dit over Texel?

Om je kennis van het eiland wat bij te spijkeren, hebben we een paar opmerkelijke feitjes verzameld:

• Stadsrechten voor een heel eiland: in 1415 kreeg Texel stadsrechten. Niet alleen Den Burg, maar het gehele eiland werd hiermee officieel als één stad gezien.
• Schapeneiland: er wonen ruim 13.000 mensen op het eiland, maar in het voorjaar lopen er ook zo'n 10.000 schapen (en duizenden lammetjes) in de weiden.
• De laatste slag van Europa: terwijl Nederland op 5 mei 1945 al feestvierde, werd er op Texel nog tot 20 mei doorgevochten tijdens de 'Russenoorlog', een opstand van Georgische soldaten tegen de Duitsers.
• Twee eilanden voor de prijs van één: het noordelijke deel van Texel, Eierland, was vroeger een apart eiland. Pas in 1835 werd de geul tussen de twee eilanden definitief ingepolderd.