Reuzen, rovers en plunderaars: deze Drentse sage bezorgt je nog steeds kippenvel

Een bekende Drentse sage vertelt over de reuzen Ellert en Brammert. Hun namen klinken vriendelijk, maar hun daden waren dat allerminst. Volgens het verhaal leefden vader en zoon in de late middeleeuwen op het Ellertsveld, een heidegebied bij Schoonoord dat later naar hen werd genoemd.

Vanuit een holwoning overvielen ze reizigers en plunderden ze de omgeving, tot grote schrik van de bewoners van het nabijgelegen Orvelterveen. Wie in een van hun vallen liep, had weinig kans op genade – en mocht van geluk spreken als hij het er levend vanaf bracht.

De ontvoering van Jaantien

Naast roof en geweld verhaalt de legende ook over een ontvoering. De reuzen zouden hun oog hebben laten vallen op Jaantien, een boerendochter uit Orvelterveen. Zij was verliefd op een eenvoudige dagloner, maar haar ouders keurden die relatie af. Nog vóór ze samen konden vluchten, werd Jaantien door Ellert en Brammert meegenomen en opgesloten in hun onderkomen op de heide.

Zeven jaar lang moest ze daar het huishouden doen, zonder kans om te ontsnappen. De reuzen hielden om beurten de wacht, waardoor hoop ver weg leek. Totdat zich op een dag een mogelijkheid voordeed: terwijl Brammert op pad was, vroeg Ellert haar hem te scheren. Met het mes sneed ze zijn keel door en vluchtte.

Toen Brammert de dood van zijn vader ontdekte, zette hij de achtervolging in. Jaantien wist ternauwernood te ontkomen, maar durfde niet terug te keren naar haar geboortedorp. Ook de andere bewoners van Orvelterveen sloegen op de vlucht uit angst voor wraak, waardoor Brammert alleen achterbleef – zonder vader, zonder gevangene en zonder dorp om te terroriseren.

Bekijk ook

Je gelooft het niet: deze Drentse bouwwerken zijn ouder dan de piramides | Noorderland

Tussen mythe en geschiedenis

Zoals bij veel sagen lopen fantasie en werkelijkheid door elkaar. Het bestaan van echte reuzen is weinig waarschijnlijk, maar mogelijk gaat het verhaal terug op twee roofridders die rond 1400 de streek teisterden. De angst onder de bevolking kan zo groot zijn geweest dat het dorp uiteindelijk werd verlaten.

Dat Orvelterveen werkelijk heeft bestaan, bleek pas in 1911. Bodemonderzoek tussen Orvelte en De Kiel bracht resten van boerderijen aan het licht, waaronder lemen dorsvloeren. Wat er precies met het dorp is gebeurd, blijft onbekend. Toch leeft de herinnering voort – onder meer in het Openluchtmuseum Ellert en Brammert – en blijft de sage een intrigerend onderdeel van het Drentse culturele erfgoed.