De meest surrealistische plek van Groningen: dit dorp verdween compleet van de kaart

Heveskes was ooit een oud wierdedorp, typerend voor het Groningse landschap. Er stonden boerderijen, huizen en een school. Maar in de jaren 60 en 70 had de overheid grotere plannen: het haven- en industriegebied van Delfzijl moest groeien en Heveskes lag in de weg. Eén voor één werden de woningen gesloopt en de bewoners moesten naar nabijgelegen dorpen.

Het hele dorp verdween, op één gebouw na: de kerk. Dankzij verzet van historici en monumentenzorg bleef dit monument uit de 13de eeuw gespaard. Het resultaat is een surrealistische plek van gebed en rust, midden in een industriegebied.

Het spook van Heveskes

Juist die verlatenheid zorgde in de jaren 70 voor een mysterie dat de landelijke pers haalde. Terwijl de laatste bewoners hun koffers pakten en de huizen leegstonden in afwachting van de sloophamer, ontstond de legende van het "spook van Heveskes".

Het begon met wat vage meldingen van passanten en oud-bewoners. In de schemering zou er een mysterieuze, witte gedaante ronddwalen bij het kerkje en de leegstaande huizen. In een tijd waarin het dorp langzaam veranderde in een spookstad, sloeg de verbeelding op hol. Was het de geest van een boer die weigerde zijn land te verlaten? Of een dolende ziel uit de middeleeuwse graven rondom de kerk?

De "spookgekte" bereikte in 1976 een hoogtepunt. Nieuwsgierigen uit het hele land stroomden naar de desolate wierde. Uiteindelijk bleek de verklaring minder bovennatuurlijk, maar wel symbolisch: een loshangend stuk jute in een van de ramen van een verlaten pand bewoog in de wind. Door de lichtinval leek het vanuit de verte op een wuivende gedaante.

Een archeologische schatkamer

Niet alleen de legende maakt Heveskes bijzonder. Tijdens archeologisch onderzoek onder de wierde werd een opvallende ontdekking gedaan: een hunebed. Uniek, want hunebedden vind je vooral in Drenthe. Dit hunebed (G5) lag diep onder de klei verscholen. Het bewees dat deze plek al duizenden jaren voor de jaartelling bewoond werd. Het hunebed is later verplaatst naar het Muzeeaquarium in Delfzijl.

Zelf bezoeken?

Vandaag de dag is het kerkje van Heveskes vooral een plek vol contrasten. Op de wierde ervaar je een vreemde stilte: je kijkt uit over de hypermoderne industrie van Delfzijl, terwijl je met je rug tegen muren staat die al honderden jaren weer en wind trotseren.

Het kerkje zelf is niet langer in gebruik voor wekelijkse diensten, maar dient vooral als herinneringsmonument. Het is een monument voor de onverzettelijkheid: zelfs als een heel dorp moet wijken voor de vooruitgang blijft die ene wierde met dat kleine kerkje overeind staan, als een laatste getuige van een verdwenen wereld.