Niet Groningen of Leiden: het oudste studentencafé van het land vind je in deze Friese stad

Oudste studentencafé van Nederland

De dagen kraken lichtjes onder onze stappen door een lege stad. Het leven voltrekt zich op de waakvlam, lijkt het. Maar binnen, aan de Vijverstraat in Franeker, is het alle avonden feest. De Bogt, zoals de legendarische stamkroeg (anno 1585) kortweg én liefkozend wordt genoemd, is het oudste studentencafé van Nederland. ‘Die claim is nog door niemand betwist,’ zegt Allard Hutten (46) en er krult een grijns om zijn mond. Alweer twintig jaar is hij de trotse uitbater van deze beroemde pleisterplaats: “baas Bogt”. In de loop der tijd gingen vele kasteleins hem al voor in die illustere rol.

Historische iconen

Franeker grossiert in monumentale parels. Twee van die iconen uit de stadsgeschiedenis zijn naaste buren: café De Bogt en het Sjûkelân, het beroemdste kaatsveld ter wereld. Ooit stond hier het kasteel van Franeker, het Sjaerdemaslot, nu is het heilige grond waarop jaarlijks de PC wordt verkaatst. ‘Het Wimbledon van de kaatssport,’ aldus de trotse waard, wiens café uiteraard een populaire uitvalsbasis is van spelers en hun fans.

Wat mondiaal bekendstaat als dé grootste kaatsarena lijkt nu, op een doordeweekse winterdag, een doodgewoon kaal grasveld. ‘Maar vergis je niet, dit is een stukje Franeker met een zeer rijke geschiedenis,’ vertelt Allard binnen bij een kop koffie. Hij gooit er nog maar eens een paar wapenfeiten tegenaan. Over zijn kroeg, die al in bedrijf was op exact deze plek toen in 1585 de Universiteit van Franeker werd gesticht.

Het was destijds een door studenten drukbezochte herberg. Het dranklokaal annex logement kende in z’n bestaan diverse namen – van ’t Gulden Cruijss tot De Witte Swaen – tot ondernemer Jan Alesz het pand in de tweede helft van de 17de eeuw kocht. De Harlinger zeekapitein had zijn fortuin gemaakt aan de “Afrikaanse Goudkust”. In tal van steden en havenplaatsen in ons land werden straten of herbergen vernoemd naar de Golf, of Bocht van Guinea, door lieden die goede zaken hadden gedaan in deze koloniale gebieden. Zo ook door Jan Alesz. Onder zijn bewind werd de studentenkroeg – op z’n Fries – gedoopt tot Bogt fen Guné. Vanaf 1686 wordt bij transacties en wisselingen van eigenaar voortaan die naam gebruikt voor het “huis met tapperij, schuur en paardenstalling”.

Universiteitsstad met aanzien

‘Franeker had een respectabele status in die tijd,’ weet Allard te vertellen. ‘En was zelfs in de race als hoofdstad van Friesland.’ Zover zou het nooit komen, maar de stad genoot zeker aanzien – niet in de laatste plaats dankzij de eigen universiteit die in binnen- en buitenland beroemd was. Deze was in 1585 gesticht om in de groeiende vraag naar dominees, juristen en artsen te voorzien. Na Holland – “Leiden” opende tien jaar eerder de deuren – werd Friesland de tweede provincie van ons land met een eigen academie. Eervol en praktisch: studenten uit de provincie hoefden voortaan niet meer ver te reizen. 

De Universiteit van Franeker kende vier faculteiten: theologie, rechten, medicijnen en een vierde waar “al het overige” onder viel zoals Grieks, Latijn, Hebreeuws, wijsbegeerte, wis- en natuurkunde. De aanwezigheid van al die studenten en professoren verhoogden de levendigheid en status van Franeker. Zo kwam er een fraai stadhuis en verrezen er deftige woningen voor de vele hoogleraren.

Studenten leefden – ook toen al – vaak in grote groepen samen, onder één dak in die uitdijende stad. Buiten de leslokalen werd er stevig gedronken, met De Bogt als vast verzamelpunt en soms vechtpartijen en andere opstootjes tot gevolg. Allard: ‘Alcohol was hier gemeengoed in die dagen, omdat er geen accijnzen op drank werden geheven.’ Laten we er maar geen doekjes om winden: ‘Er werd gewoon flink gezopen. Bier was toen ook goedkoper dan water, dat vaak een stuk onhygiënischer was om te drinken.’

Verder lezen

Het volledige verhaal over dit café in Franeker lezen? Dit vind je in ons nieuwste winternummer, nu te koop in de winkels en online te bestellen via onze webshop. In deze editie spreken we met Marianne TImmer, bezoeken we een lichtfestival in Leeuwarden, leren we meer over échte Groningse Knappertjes en tippen we de lekkerste wintergerechten. Dit – en nog veel meer – lees je nu in onze nieuwe editie.