Vleeseter in de zomer, vegetariër in de winter: dit bijzondere vogeltje doet het

Een noodgedwongen vegetarisch dieet

In de zomermaanden leidt het baardmannetje een druk leven als insecteneter. Muggenlarven en andere kleine waterinsecten vormen dan de belangrijkste energiebron om te kunnen broeden en de jongen groot te brengen. Maar zodra de winter invalt en de insecten verdwijnen, heeft de vogel een probleem. Waar andere insecteneters naar het zuiden trekken, blijft het baardmannetje liever in de buurt van plekken zoals het Lauwersmeer. Om daar te overleven, schakelt hij noodgedwongen over op een vegetarisch dieet van rietzaden.

Dat klinkt eenvoudiger dan het is, want een vogelmaag is normaal gesproken niet zomaar geschikt voor het verwerken van harde zaden. Daarom moet het baardmannetje zijn hele spijsvertering aanpassen. Onder invloed van hormonen, die reageren op de korter wordende dagen, verandert de maag van de vogel in een soort kneedmachine. De maagwand wordt dikker en de spieren worden veel sterker om de duizenden zaadjes die hij per dag eet te kunnen vermalen. De vogel helpt de natuur een handje door ook kleine steentjes in te slikken, die in de maag als een soort molenstenen fungeren.

Bekijk ook

Onze wintereditie is verschenen: nu in een nieuw jasje | Noorderland

Eén kans op omschakelen

Deze transformatie is overigens geen vrijblijvende keuze. Een baardmannetje kan per seizoen namelijk maar één keer omschakelen. Dat maakt het diertje kwetsbaar tijdens onverwachte weersomslagen. Als er plotseling een zeer vroege vorstperiode aanbreekt terwijl de maag nog is ingesteld op insecten, of als een late koudegolf de vogel overvalt wanneer hij alweer in de "lentestand" staat, kan dat fataal zijn. De hormoonbalans moet precies gelijke tred houden met de grillen van de natuur.

Wie het baardmannetje zelf in actie wil zien, moet deze dagen goed turen tussen de wuivende rietpluimen. In de winter vormen ze vaak kleine, hechte groepjes die behendig aan de stengels balanceren om de zaden eruit te pikken. Het is een prachtig gezicht om deze acrobaten aan het werk te zien, wetende dat hun hele lichaam aan de binnenkant een metamorfose heeft ondergaan om de winter de baas te blijven. Zo bewijst dit kleine vogeltje maar weer dat overleven in de natuur vooral een kwestie is van meebewegen met de seizoenen.