Geloof het of niet: de ijsvogel heeft een hekel aan ijs – en dit is waarom

De ijsvogel: een kleurrijke maar kwetsbare verschijning

Het is een schitterend gezicht: een ijsvogel die als een blauwe flits over het water schiet. Hoewel deze kleine, exotisch ogende jager hier steeds vaker te zien is langs beken en meren, blijft het een kwetsbare soort. Vaak zit hij roerloos op een tak te loeren, om vervolgens als een levende speer het water in te duiken voor een visje. Je zou verwachten dat een vogel met zo’n naam wel tegen een stootje kan in de winter, maar niets is minder waar: ijsvogels hebben juist een enorme hekel aan ijs.

Een jager die ijs liever vermijdt

Zodra het water bevriest, heeft de ijsvogel een serieus probleem. Omdat het standvogels zijn die het liefst in hun eigen territorium blijven, trekken ze niet zomaar weg naar warmere oorden. Vooral de mannetjes zijn kwetsbaar, omdat zij hun plekje het hele jaar door bewaken. Door hun kleine lichaam kunnen ze maar heel kort zonder eten; bij langdurige vorst leggen ze dan ook snel het loodje. Ze zijn volledig afhankelijk van open, visrijk water en steile wanden om in te broeden. Een lange vorstperiode overleven ze daarom vaker niet dan wel.

Herstel na de winter

Dat bleek bijvoorbeeld in de winter van 2017-2018, toen bijna de helft van de populatie verdween door voedselgebrek. Gelukkig kunnen ijsvogels zich snel voortplanten zodra het weer omslaat, waardoor de populatie na een zachte winter vaak weer vlot herstelt. Wil je ze in een koude periode een handje helpen? Zorg dan dat er open water beschikbaar blijft, bijvoorbeeld door een wak in een vijver of beek open te houden. Zo geef je deze prachtige jagers een eerlijke kans om de winter door te komen.

Wist je dit ook over de ijsvogel?

• Het is een optische truc
  Wist je dat een ijsvogel eigenlijk geen blauw pigment in zijn veren heeft? De metallic-blauwe kleur ontstaat door de structuur van de veren die het licht breekt. In de schaduw valt hij daardoor bijna weg, maar in de zon licht hij op als een juweel.
• Nestkamer van visgraten
  IJsvogels graven tunnels in steile oevers die wel een meter diep kunnen zijn. De nestkamer aan het einde wordt bekleed met een laagje uitgebraakte visgraten om de boel droog en schoon te houden.
• Liefde gaat door de maag
  De balts begint bij ijsvogels heel praktisch: het mannetje biedt het vrouwtje een visje aan. Als ze het opneet, is de paring een feit.
• Razendsnelle duiker
  Onder water kan een ijsvogel verrassend goed zien. Met snelheden tot wel vijftig kilometer per uur duikt hij recht op zijn doel af.
• Tropische familie
  Hoewel onze ijsvogel echt Europees is, wonen de meeste van zijn familieleden in de tropen. Zijn grootste familielid is de lachende kookaburra uit Australië.