Dit was de voorloper van de kerstboom: ken jij het kerstblok nog?

Symbool van geluk

Het kerstblok was een enorm stuk hout, vaak van een beuk, spar of den, dat op kerstavond in de open haard werd gelegd. De traditie was dat het blok minstens zeven dagen moest branden.

Het kerstblok was een belangrijke voorspeller van het komende jaar: hoe langer het blok brandde, hoe meer geluk en voorspoed men in het nieuwe jaar kon verwachten. Ging het vuur onverhoopt voortijdig uit, dan voorspelde dat weinig goeds.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Zelfs de restanten van het blok waren belangrijk: de as mocht niet zomaar worden weggegooid, maar werd vaak vermengd met het zaaizaad om zo de vruchtbaarheid van de akkers te zegenen en te vergroten.

Ook in Noord-Nederland kende men vaak het gebruik. Zo werd in Groningen het blok het achteraanstuk genoemd: het achterste, vaak belangrijkste stuk hout dat de haard vulde.

Restjes van vorig jaar

Het brandende blok was vaak het middelpunt van de feestdagen. Terwijl de vlammen zachtjes tegen de haardstenen tikten, kwam men samen om het kerstverhaal te vertellen, liederen te zingen en te genieten van iets lekkers.

Van generatie op generatie leefde ook het mooie gebruik voort om het nieuwe blok aan te steken met een verkoold restje van het blok van vorig jaar. Soms werd een verkoold stuk zelfs onder het bed bewaard, in de overtuiging dat het bescherming zou bieden tegen blikseminslag en ander onheil.

De zoete voortzetting

In de eerste helft van de 20ste eeuw verdween het gebruik. De komst van de kachel, en later de centrale verwarming, maakten de open haard overbodig. Ook de opkomst van de kerstboom nam de ceremoniële plek over. Soms verving men het blok nog door een boomwortel of werd het alleen nog op oudejaarsavond aangestoken uit pure nostalgie.

Hoewel het massieve kerstblok bij ons verdween, leeft de traditie buiten Nederland voort in een zoete gedaante: de Engelse Yule log en de Franse bûche de Noël, feestelijke gebakjes die op een boomstam lijken, herinneren ons nog aan dit warme, symbolische gebruik van vroeger.