Dit gebeurt er met kikkers in de winter

De winterrust van de kikker

Kikkers doen niet aan een echte winterslaap zoals een egel dat kent. Ze gaan wel in een diepe ruststand die brumatie heet. Hun lijf schakelt terug naar het absolute minimum: de hartslag zakt, de stofwisseling vertraagt en eten is wekenlang niet nodig. Dat is handig, want in de winter valt er weinig te jagen en elke beweging kost onnodig energie.

Waar ze zich verstoppen

Welke schuilplek een kikker kiest, hangt af van de soort en de plek waar hij leeft. Veel kikkers verdwijnen naar de bodem van een vijver, sloot of rustig beekje. Daar graven ze zich in de modder of kruipen weg tussen bladeren en plantenresten. Onder water is de temperatuur stabieler dan boven de grond en het vriest zelden tot diep op de bodem.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Andere kikkers kiezen voor het land. Die kruipen onder een hoop blad, in een holte onder een boomstronk of diep in losse grond. Alles draait om beschutting: tegen kou, tegen uitdroging en tegen roofdieren die ook in de winter honger houden.

Ademen zonder naar boven te komen

Wie onder water overwintert, kan niet even tussendoor lucht happen. Daarom gebruiken kikkers hun huid als ademhalingsorgaan. Zuurstof uit het water gaat direct door hun dunne huid naar het bloed. Omdat hun stofwisseling tijdens brumatie zo laag staat, is dat genoeg om in leven te blijven. Maar er zit een keerzijde aan: als er te weinig zuurstof in het water zit, krijgt een kikker het snel benauwd.

Waarom kikkers soms sterven in je vijver

Dat nare beeld van opgeblazen dode kikkers of salamanders in je vijver na een lange vorstperiode heeft meestal niets met kou te maken. De oorzaak is vaak zuurstoftekort. Onder een dichte ijslaag gaat de afbraak van bladeren en slib gewoon door, en dat proces verbruikt zuurstof. Tegelijk komt er zwavel vrij en dat kan zich ophopen, omdat er door het ijs geen frisse lucht meer bij het water kan. In een kunststof vijverbodem is er ook geen uitwisseling via de grond. Zo loopt de zuurstof langzaam leeg, precies terwijl kikkers het ervan moeten hebben.

Zo help je de kikkers de winter door

Heb je zelf een vijver in de tuin? Je kunt veel ellende voorkomen door vóór de echte winter zoveel mogelijk blad, afgestorven planten en slib eruit te halen. Hoe minder rommel er ligt te rotten, hoe meer zuurstof er overblijft voor je wintergasten. Probeer ook te voorkomen dat je vijver helemaal dichtvriest. Een ijsvrijhouder werkt, maar een bos oude rietstengels in het water steken kan ook al genoeg zijn om een kleine opening te houden. Bij langdurige strenge vorst blijft dat een uitdaging, maar elke luchtopening helpt.