Ontdek de overtuinen van IJlst: dit is het bijzondere verhaal erachter

In het Friese stadje IJlst is het haast alsof je door een ansichtkaart loopt. Een van de meest karakteristieke kenmerken van IJlst – en misschien zelfs ook een van de mooiste – zijn de overtuinen. Wat in eerste instantie lijkt op een rijtje verzorgde gazons, blijkt veel meer dan dat. De overtuinen vertellen het verhaal van een eeuwenoud gebruik en vormen een stukje erfgoed dat je bijna nergens anders meer vindt.

Karlijn Noordhof 02 okt. 2025 | 05:59

Cultuur Historie Bezienswaardigheden Friesland Friesland

Niet zomaar een grasveld

Overtuinen, ook wel bleken of bleekweides genoemd, zijn tuinen of grasstroken direct langs de waterkant, meestal gescheiden van de huizen door een openbare weg of het water zelf. Tot de komst van de wasmachine werden deze plekken gebruikt om de was te doen: het linnengoed werd gewassen in het water, daarna uitgekookt en vervolgens gespreid op de grasvelden gelegd, zodat het goed kon drogen en bleken in de zon.

Voor de bewoners van het Elfstedenstadje IJlst waren de grasstroken langs rivier De Ee daarvoor ideaal: ruim, open en goed bereikbaar vanaf de woningen erachter.

Van noodzaak naar traditie

Met de komst van modern sanitair en huishoudelijke apparaten verdween de functie van de bleekweides. Toch zijn ze in IJlst nooit verloren gegaan: waar andere steden vaak de ruimte langs grachten en rivieren volbouwden met kades en straten, bleven in dit stadje de overtuinen juist intact en groeiden ze uit tot een bijzonder stukje cultureel erfgoed. Sommige tuinen zijn tegenwoordig in particulier bezit, andere behoren tot de gemeente, maar allemaal dragen ze bij aan de charmante aanblik van IJlst.

Leuk detail: IJlst was een van de locaties waar de film De Schippers van de Kameleon is opgenomen, waarbij de overtuinen als decor dienden.

Uniek erfgoed

Er is in Nederland geen andere stad die zulke goed bewaarde bleekweides heeft. Dat maakt IJlst uniek en geeft de plek een bijzonder karakter binnen de Friese Elfsteden. De overtuinen vertellen een verhaal over hoe mensen ooit leefden en werkten. Ze herinneren ons eraan dat het huishouden er eeuwen geleden heel anders uitzag en soms verweven was met de natuur.

Evenement: de Overtuinenfair

Een keer per jaar komen de overtuinen extra tot leven. Ieder jaar, op de eerste zaterdag van juni, wordt de Overtuinenfair georganiseerd, waarbij de overtuinen (gratis) toegankelijk zijn voor publiek. Gedurende de dag staan er tientallen kraampjes in de tuinen opgesteld, vol met curiosa, antiek, woonaccessoires, kleding, bloemen en (lokale) lekkernijen. Inwoners tonen er oude ambachten en er zijn demonstraties.

Cultuur

Adobe Stock