Miljoenen vogels onderweg: zo werkt de vogeltrek

Blijven of vertrekken?

Wanneer de dagen korter worden en insecten verdwijnen, staan vogels voor een keuze: vertrekken of blijven. Voor veel soorten, zoals zwaluwen en grutto’s, is de beslissing snel gemaakt. Zij doen veel energie op in de zomer en vliegen daarna duizenden kilometers naar warmere streken, soms helemaal tot in Afrika. Biologen ontdekten dat Friese huiszwaluwen zelfs neerstrijken in de regenwouden van Congo – een behoorlijk lange reis voor zo’n kleine vogel. Andere soorten, zoals roodborstjes, kiezen een minder verre tocht: de Nederlandse exemplaren vertrekken naar Frankrijk, terwijl hun Scandinavische soortgenoten juist in onze tuinen neerstrijken om de winter door te komen.

Wintergasten en twijfelaars

Niet alle vogels vertrekken. Ganzen en kleine zwanen komen juist massaal uit het Hoge Noorden naar Nederland om de winter door te brengen. Onze weilanden en meren bieden volop gras, wortelknolletjes en oogstresten; een welkome aanvulling in hun winterdieet.

Er zijn ook twijfelaars. Ooievaars waren eeuwenlang typische trekvogels, maar door mildere winters blijven tegenwoordig steeds meer exemplaren hier. Zolang er voedsel te vinden is, trotseren zij de kou. Andere soorten, zoals de tjiftjaf en de zwartkop, laten zich soms zelfs midden in de winter zien.

Bekijk ook

5 dingen die je nog niet wist over Schotse hooglanders | Noorderland

Hoe vinden ze de weg?

Hoe weten vogels eigenlijk waarheen ze moeten vliegen? Onderzoek laat zien dat zij zich oriënteren aan de hand van de zon, sterren, kustlijnen en rivieren. Zelfs het aardmagnetisch veld en geuren spelen een rol. Jonge vogels vertrouwen vaak op een ingebouwd "kompas", terwijl ervaren dieren hun route volgen met opgedane kennis. Sommige soorten leveren daarbij ongekende prestaties: de noordse stern vliegt jaarlijks de aarde rond, en rosse grutto’s leggen duizenden kilometers in één keer af over de oceaan.

Kijk zelf naar de vogeltrek

De piek van de vogeltrek valt in oktober. Dan trekken miljoenen vogels tegelijk door de lucht, van spreeuwen tot koperwieken en van kolganzen tot veldleeuweriken. Wil je dit indrukwekkende fenomeen zelf meemaken? De kustlijn en de Waddeneilanden zijn perfecte plekken om grote zwermen trekvogels te spotten. Bij helder weer en een gunstige noordenwind lijkt het even alsof de hele hemel in beweging komt.