Een bijzondere Friezin: het verhaal van Anna Maria van Schurman

Een wonderkind

Anna Maria van Schurman werd in 1607 geboren in Keulen als dochter van een uit Antwerpen gevluchte familie. Toen ze drie jaar was, kon ze al lezen – een wonderkind, noemden tijdgenoten haar. In 1621 woonde ze korte tijd in Franeker, toen haar vader en broer daar studeerden aan de universiteit. Na de dood van haar vader verhuisde het gezin naar Utrecht.

Daar gebeurde in 1637 iets opmerkelijks: Anna Maria kreeg, bij hoge uitzondering, toegang tot de universiteit. Wel moest ze plaatsnemen achter een gordijn, zodat de mannelijke studenten haar niet konden zien. Pas in 1871 werd de volgende vrouw – de Groningse Aletta Jacobs – officieel toegelaten tot een Nederlandse universiteit.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Een talenwonder en kunstenares

Anna Maria was niet alleen intelligent, ze was ook veelzijdig. Ze beheerste Latijn, Grieks, Hebreeuws, Aramees, Syrisch, Arabisch en zelfs Ethiopisch. Dat deed ze niet zomaar: haar doel was om bijbelteksten in de oorspronkelijke taal te kunnen lezen. Daarnaast schilderde ze, maakte ze portretten, tekende ze en was ze bedreven in kalligrafie en borduurkunst.

Haar talent bleef niet onopgemerkt. Vanuit haar huis in Utrecht correspondeerde ze met humanisten, dichters en zelfs koningen uit heel Europa. Haar bekendheid was zo groot dat de Zweedse koningin Christina haar bezocht, en in Rome hing haar portret in een gerenommeerde academie.

Bekijk ook

Het geheim van Wieuwerd: de raadselachtige mummies van Friesland | Noorderland

In de kelder van de Nicolaaskerk in Wieuwerd liggen vier mummies die al ruim vierhonderd jaar de tand des tijds trotseren.

Een leven in geloof en bezinning

Anna Maria was een gelovige vrouw die zocht naar verdieping. In haar latere jaren sloot ze zich aan bij de labadisten, een geloofsgemeenschap rond Jean de Labadie, met wie ze in 1675 in Wieuwerd neerstreek. Daar overleed ze in 1678: conform haar wens werd ze op sobere wijze begraven op het kerkhof.

In 1765 stuitten grafruimers bij toeval op haar graf: haar lichaam bleek uitzonderlijk goed bewaard – een natuurlijke mummificatie die veel bekijks trok. Nog datzelfde jaar is Anna Maria weer op dezelfde plek herbegraven. In de kerk van Wieuwerd zijn tegenwoordig enkele andere mummies te zien. Anna Maria hoort daar niet (meer) bij, maar haar naam blijft onlosmakelijk verbonden met het dorp.

Een erfenis die voortleeft

Anna Maria van Schurman wordt herinnerd als een van de eerste vrouwen in Europa die zich nadrukkelijk met wetenschap en kunst bezighield, en als een voorvechter van vrouwen in de academische wereld. Haar naam leeft voort, onder meer in de Universiteit Utrecht, die een onderwijsgebouw naar haar vernoemde. Maar ook in Friesland, in het rustige Wieuwerd, vind je nog altijd sporen van haar bijzondere levensverhaal.