Zó zijn de hangende keukens in Appingedam ontstaan

Belangrijke handelsstad

In de 14de en 15de eeuw groeide Appingedam uit tot een belangrijke handelsstad. Door de ligging aan het Damsterdiep was het een cruciale schakel in de scheepvaart tussen Groningen en de Eems. Handelaren, ambachtslieden en schippers vestigden zich langs het water, want daar vonden de overslag van goederen en het laden en lossen plaats.

De grond direct aan het water was echter kostbaar en beperkt. De huizen waren daarom smal, vaak maar enkele meters breed. Elke vierkante meter werd benut voor handel en opslag, waardoor er weinig ruimte overbleef voor het daadwerkelijke woongedeelte. De begane grond was meestal een werkplaats, winkel of pakhuis, terwijl men boven woonde.

{{ trans('customs.newsletter_signup.responsemsg') }}

{{ trans('customs.buttons.signup') }}

Vul een geldig emailadres in. {{ errors . email[0] }}

Beperkte ruimte

De keuken, een essentiële maar ook brandgevaarlijke plek, werd om praktische redenen vaak apart van de woonvertrekken geplaatst. Maar in een stad waar de percelen klein en schaars waren, was uitbouwen naar voren of opzij geen optie. De oplossing? Men bouwde de keuken simpelweg naar achteren – bóven het water.

Deze "hangende" keukens waren dus een slimme manier om de ruimte optimaal te benutten. Bovendien konden bewoners het keukenafval gemakkelijk en snel in het water lozen, iets wat in die tijd gebruikelijk was, al zouden we daar nu onze wenkbrauwen bij fronsen. De constructie van de hangende keukens werd stevig verankerd in de gevels en ondersteund door houten en later ijzeren balken.

Door de eeuwen heen kregen de hangende keukens ook een esthetische waarde. In de 19de en 20ste eeuw kregen veel van deze uitbouwen grotere ramen om meer licht binnen te laten, en soms werden ze zelfs gebruikt als zitkamers of werkruimtes. Tegenwoordig zijn ze beschermd stadsgezicht en een echte toeristische trekpleister. Want wie aan Appingedam denkt, zegt... hangende keukens!

Uniek in z'n soort

Hoewel de hangende keukens onlosmakelijk verbonden zijn met Appingedam, zijn er in Nederland ook andere plaatsen waar iets soortgelijks voorkomt, vaak wel in bescheidener vorm. In sommige oude stadjes, zoals Gorinchem en Dordrecht, vind je nog uitbouwen boven het water, maar deze dienden vooral als opslag of werkruimte, vaak niet specifiek als keuken. Het fenomeen van een hele rij keukens die letterlijk boven het water hangt, zoals in Appingedam, is dus uniek in zijn soort.